Մենք՝ ներքոստորագրյալ կազմակերպությունները ու անհատները, այս հայտարարությամբ արտահայտում ենք մեր լուրջ հիասթափությունը Արցախում (Լեռնային Ղարաբաղում) բնակվող ժողովրդի նկատմամբ իրականացվող պատերազմական հանցագործությունների և վայրագությունների հանդեպ միջազգային կազմակերպությունների անտարբերության հետ կապված։

2020 թ․-ի սեպտեմբերի 27-ին Ադրբեջանը սկսել է պատերազմ Արցախի հետ՝ արհամարհելով ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշի մարտ ամսի կոչը և 2020թ․-ի հունիսի ՄԱԿ-ի հերթական բանաձևը, որը կոչ էր անում համընդհանուր զինադադար հաստատել Քովիդ-19 համաճարակի տարածման համատեքստում:

2020թ․-ի սեպտեմբերի 28-ին մի խումբ քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչներ՝ 100 կազմակերպությունների հետ համատեղ, կոչ են արել միջազգային հանրությանը՝ պահանջելով հրատապ և արդյունավետ միջոցներ ձեռնարկել ՝ վերջ տալու Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիան և վերսկսել բանակցությունները հակամարտության խաղաղ կարգավորման համար։

2020թ․-ի հոկտեմբերի 1-ին, ևս մեկ կոչ է արվել, որի համաձայն, եթե միջազգային հանրույթը ժամանակին և պատշաճ կերպով չարձագանքի հրահրված պատերազմին, ապա պետք է կիսի տարածաշրջանում տեղի ունեցող վայրագությունների և ապակայունացման պատասխանատվությունը։ Այս կոչը պայմանավորված էր նրանով , որ հայտնվեցին հիմնավոր ապացույցներ այն փաստի վերաբերյալ, որ Թուրքիան ներգրավված է պատերազմական գործողություններում՝ իր ռազմական անձնակազմի և սարքավորումների, ինչպես նաև Սիրիայից հավաքագրված ահաբեկչական խմբավորումների միջոցով։ Այս կոչը ստորագրվել է ավելի քան 200 կազմակերպությունների և անհատների կողմից, և ստորագրահավաքը ներկայացվել է Երևանում ՄԱԿ-ի գրասենյակի առջև իրականացված քաղաքացիական ակցիայի ժամանակ։

Մինչ օրս որևէ միջազգային գործընկեր կառույցի կողմից արձագանք չի եղել։ Ինչպես 1984 թ. Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Դեսմոնդ Տուտուն է ասել. «Եթե անարդարության պայմաններում դուք չեզոք եք, ապա ընտրել եք հալածողի կողմը»։

Մինևնույն ժամանակ, Ստեփանակերտի և այլ խաղաղ բնկավայրերերի ուղղությամբ պարբերաբար իրականացվող ռմբակոծությունները՝ կասետային զինամթերքի, բալիստիկ հրթիռների և անօդաչու թռչող սարքերի օգտագործմամբ, հանգեցրել են մարդկային կյանքի կորուստների և լուրջ վնասվածքների։ Զգալի վնասներ են ստացել քաղաքացիական ենթակառուցվածքները՝ դպրոցներ, մանակապարտեզներ, հիվանդանոցներ և մշակութային օբյեկտներ, ինչպես նաև Արցախի բնակչության զգալի մասը տարհանվել է։

Ինչպես Արցախի, այնպես էլ Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանները Արցախի (հոկտեմբերի 1-ին և 10-ին ) և Հայաստանի (հոկտեմբերի 1-ին) իրենց զեկույցներում ներկայացրել են Ադրբեջանի/Թուրքիայի հարձակումներից բխող ռազմական հանցագործությունների ապացույցները: Մարդու իրավունքների պաշտպանները դիմել են միջազգային հանրությանը մարդու իրավունքների միջազգային և հումանիտար իրավունքի շարունակական խախտումները դադարեցնելու միջամտության խնդրանքով։

Մինչդեռ Հայաստանում Միջազգային հանրությունը հիմնականում լուռ էր Արցախի իրավիճակի հետ կապված, Ադրբեջանում միջազգային կազմակերպությունների ներկայացուցիչները և դիվանագետները այցելել են Գյանջա՝ անձամբ ականատես լինելու հակամարտության հետևանքներին։ Բաքվում ՄԱԿ-ի մշտական համակարգողը ակնհայտորեն կողմնակալ հայտարարություն է արել այն մասին, որ իրենք ցանկանում են, որ ադրբեջանական համայնքը վերադառնա Լեռնային Ղարաբաղ: ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի Բաքվի ներկայացուցիչը հայտարարել է, որ կաջակցեն Գյանջայում հայկական հրթիռից տուժած երեխաներին։

Միջազգային կազմակերպությունների մեծ մասին չի թույլատրվում այցելել Արցախ, քանի որ այն «չճանաչված պետություն է»։ Այնուամենայնիվ, Վարդենիսը և Արծվանիկը գտնվում են միջազգայնորեն ճանաչված Հայաստանի Հանրապետության տարածքում, իսկ միջազգային դերակատաները չեն այցելել այնտեղ դիտարկելու Ադրբեջանի ռմբակոծության պատճառած վնասները, որը հանգեցրել է քաղաքացիական զոհերի։

Զուգահեռներ անցկացնելով՝ մենք միջազգային կազմակերպությունների, մասնավորապես, ՄԱԿ-ի հայաստանյան կառույցների ներկայիս դիրքորոշումը համարում ենք իրենց մանդատների, արժեքների և պարտականությունների աննախադեպ անփութություն: Պատերազմի 19-րդ օրն է, և մենք դեռ ականատես չենք եղել միջազգային կազմակերպությունների գեթ մեկ արդյունավետ գործողության՝ դատապարտելու և կանխելու Ադրբեջանի և Թուրքիայի ավտորիտար ղեկավարների գործողությունները, որոնցից մեկը պատրաստ է զոհաբերել իր ժողովրդի կյանքը՝ պահպանելու համար կոռուպցիայի միջոցով վաստակած ուժն ու հարստությունը, իսկ մյուսը փորձում է վերադարձնել Օսմանյան կայսրության սահմաններ՝ նույն ցեղասպանական գործելաոճի միջոցով, ինչ որ անում էին նախնիները: Դեռ մեկ դար առաջ չկային կազմակերպված միջազգային կազմակերպություններ բռնապետերի բռնություններին համարժեք արձագանքելու համար, բայց այժմ առկա բազմաթիվ կազմակերպությունները անգործ ու լուռ են և վերածվել են Արցախի ռազմադաշտում նորագույն զենքի ցուցադրման և անմեղ մարդկանց մահվան հանդիսատեսների:

Արցախի ժողովուրդը լքված է և իր ողբերգության հետ միանգամայն մենակ՝ գոյութենական սպառնալիքի առջև: Էլ ավելի ողբերգական է մոտալուտ մարդասիրական ճգնաժամը, որը կարող է նույնիսկ փաստագրված չլինել իրավասու կազմակերպությունների կողմից, քանի որ արգելված է նրանց մուտքը «չճանաչված» Արցախի հանրապետություն: Այս գործողությունները բացարձակապես անհամատեղելի են ՄԱԿ-ի կայուն զարգացման նպատակների վերաբերյալ ՄԱԿ-ի հիմնական խոստման հետ, որը պահանջում է, որ մենք «չանտեսենք ոչ ոքի»:

Ավելորդ է ասել, թե որքանով ենք մենք ցնցված և հիասթափված՝ ականատես լինելով Հայաստանում գործող միջազգային կազմակերպությունների և, մասնավորապես, երկրում ներկայացված ՄԱԿ-ի գործակալությունների բացարձակ անգործությանը: Համոզված ենք, որ ՄԱԿ-ի հայաստանյան գրասենյակը հստակ հասկանում է, թե ով է սկսել այս պատերազմը և ինչ է տեղի ունենում Արցախի բնիկ ժողովրդի հետ, ովքեր պարզապես ցանկանում են ապրել իրենց նախնիների երկրում, ովքեր դարեր շարունակ պատմական, մշակութային և քաղաքական ժառանգություն են կառուցել: Իսկ Արցախում մարդիկ արժանի են խաղաղ ու արժանապատիվ կյանքով ապրել իրենց հայրենիքում:

Համոզված ենք, որ ՄԱԿ-ի կանոնադրությունը, Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը, միջազգայնորեն ընդունված նորմերն ու սկզբունքները, ներառյալ միջազգային սովորույթային իրավունքով նախատեսված ռազմական հանցագործությունների բացարձակ արգելումը, ստեղծում են և՛ բարոյական, և՛ իրավական լիազորություններ ՄԱԿ-ի բոլոր սուբյեկտների/մարմինների համար խոսել նաև չճանաչված տարածքների ժողովուրդների մասին: Մարդկային կյանքը կարևոր է՝ անկախ քաղաքականությունից, փողից և սահմաններից: Հնարավոր էթնիկական զտումները և հումանիտար ճգնաժամը պետք է կանխվեն՝ անկախ նրանից տվյալ տարածքը ճանաչված է, թե ոչ:

Մենք բարձր ենք գնահատում ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեսի և ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատար Միշել Բաչելեի ժամանակին արված հայտարարությունները, բայց գիտենք, որ իրադարձությունները պահանջում են ավելի ակտիվ և խորը ներգրավում առանց հետագա հապաղումների` կանխելու մարդկային լրացուցիչ տառապանքները:

Մենք դիմում ենք Հայաստանում ՄԱԿ-ի գրասենյակին` գործելու իր մանդատին համահունչ` ակտիվ դիրքորոշում ունենալով պատերազմը դադարեցնելու, հակամարտությունը բանակցությունների միջոցով լուծելու և տարածաշրջանում հումանիտար ճգնաժամը կանխելու հարցում:

Մասնավորապես, մենք հորդորում ենք ՄԱԿ-ի հայաստանյան գրասենյակին՝

  1. Խորությամբ ուսումնասիրել և հստակ դատապարտել Ադրբեջանի և Թուրքիայի կողմից ռազմական հարձակումը և վարձկանների տեղակայումը տարածաշրջանում և քայլեր ձեռնարկել՝ դադարեցնելու նրանց ագրեսիան, որը հանգեցնում է Արցախում էթնիկ զտումների,
  2. Հնարավորություններ ստեղծել և կազմակերպել միջազգային ներկայացուցիչների այցը Արցախի տարածք` խաղաղ բնակավայրերում միջազգային մարդասիրական իրավունքի խախտումների և վայրագությունների վերաբերյալ ապացույցներ հավաքելու և փաստաթղթավորելու համար,
  3. Օգնություն ցուցաբերել Հայաստանի կառավարությանը՝ հաղթահարելու Ադրբեջանի և Թուրքիայի հրահրած պատերազմի արդյունքում կորոնավիրուսի արագ տարածման արդյունքում առաջացած խնդիրները,
  4. Երաշխավորել, որ Հայաստանի կառավարությանը մատուցվի պատշաճ մարդասիրական օգնություն` Արցախի տեղահանված մարդկանց աջակցություն ցուցաբերելու համար,
  5. Աշխատել Բաքվում գործող գործընկերների հետ և մշակել տարածաշրջանում ատելության, ռազմական գործողությունների և պատերազմի քարոզչության չեզոքացման ծրագիր, ինչպես սահմանված է Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների միջազգային դաշնագրի 20-րդ հոդվածով:

Հայստարարությանը միացել են ներքոստորագրյալ կազմակերպությունները և հարյուրից ավել անհատներ Հայաստանից ու սփյուռքից։

Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձոր գրասենյակ
Բաց հասարակության հիմնադրամներ – Հայաստան
Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոն
Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբ ՀԿ
Իրազեկ քաղաքացիների միավորում ՀԿ
«Փինք» իրավապաշտպան ՀԿ
«Ագաթ» հաշմանդամություն ունեցող կանանց իրավունքների պաշտպանության կենտրոն
Ազգային ջրային համագործակցություն ՀԿ
Ազդեցիկ քաղաքացի ՀԿ
Ալիք Մեդիա Հայաստան
Ամփոփ Մեդիա
Անգել ՀԿ
Առաքելություն Օգնության և Զարգացման ՀԿ
«ԱՐԻ» գրականության հիմնադրամ
Արմավիրի զարգացման կենտրոն ՀԿ
Բազմակողմանի տեղեկատվության ինստիտուտ
Բոլորը հանուն հավասար իրավունքների հիմնադրամ
«ԲԼԵՋԱՆ» բնապահպանական, սոցիալական, բիզնեսի աջակցության ՀԿ
Գյումրու առաջընթաց ՔՀԶԿ
Գյումրու ՄԷԿ մշակութային էքսպերիմենտալ կենտրոն ՀԿ
Երեխաների աջակցության հիմնադրամ
Երեխաների պաշտպանության ցանց
Երևանի մամուլի ակումբ
Երիտասարդ պատմագետների ասոցիացիա
Երիտասարդական ակումբների դաշնություն
«Երիտասարդները հանուն փոփոխության» քաղաքացիական հասարակություն
«Էլեգիա» կրթա-մշակութային ՀԿ
«ԷկոԼուր» տեղեկատվական ՀԿ
«Էֆ Էմ» անկախ լրագրության հարթակ
Էկոթիմ ՀԿ
«Թումանյան» փաստաբանական գրասենյակ ՍՊԸ
Թուխմանուկ ՀԿ
Ժողովրդավարությունն այսօր ՀԿ
Ինֆորմացիայի ազատության կենտրոն
Իրական Աշխարհ, Իրական Մարդիկ ՀԿ
Իրավունքի Եվրոպա ՀԿ
Իրավունքի զարգացման և պաշտպանության հիմնադրամ
Իրավունքների պաշտպանություն առանց սահմանների ՀԿ
Լրագրողներ հանուն ապագայի
«Խազեր» էկոլոգամշակութային ՀԿ
«Խորան Արդ» ինտելեկտուալ կենտրոն ՀԿ
Խաղաղության երկխոսություն ՀԿ
Խոսքի ազատության պաշտպանության կոմիտե
Խտրականության դեմ և հանուն հավասարության կոալիցիա
Կաթիլ բարեգործական հիմնադրամ
Կանանց աջակցման կենտրոն ՀԿ
Կանանց Հզորացման Ռեսուրս Կենտրոն
Կանանց Ներուժի Զարգացման Կենտրոն ՀԿ
Կանանց ռեսուրսային կենտրոն
«Կանանց Ֆորում» ՀԿ
«Կրթություն և համերաշխություն» արհեստակցական կազմակերպություն
«Հազարաշեն» ազգաբանական հետազոտությունների հայկական կենտրոն
Հայաստանի արհմիությունների կոնֆեդերացիա
Համայնքային համախմբման և աջակցության կենտրոն ՀԿ
Համայնքների ֆինանսիստների միավորում ՀԿ
Համաշխարհային հայկական երիտասարդական ոստայն
Հայաստանի հելսինկյան կոմիտե ՀԿ
Հայստարտ
Հայ առաջադեմ երիտասարդություն ՀԿ
«Հայ Ձմեռ Պապ» բարեգործական հիմնադրամ
Հայկական երիտասարդական լիգա ՀԿ
Հանուն հավասար իրավունքների ՀԿ
Հանրային լրագրության ակումբ ՀԿ
Հասարակական պաշտպանների միություն
Հասարակություն առանց բռնության ՀԿ
Հավասարության ինդեքս իրավապաշտպան ՀԿ
Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի հայկական կոմիտե
Հեռանկարային զարգացման կենտրոն ՀԿ
Հույս ՀԿ
«Լամպ» հիմնադրամ
ՄԱԿ-ի հայկական ասոցիացիա
Մարդու իրավունքների հետազոտությունների կենտրոն ՀԿ
Մարդու իրավունքների տուն Երևան
Մարտունու կանանց համայնքային խորհուրդ
Մեդիա նախաձեռնությունների կենտրոն
Միհր Թատրոն
«Մուզանավ» մշակութային ՀԿ
Նոր Սերունդ Մարդասիրական ՀԿ
«Շամս» մարդասիրական ՀԿ
«Շողեր միություն» սոցիալ-կրթական ՀԿ
Շենացնենք մեր գյուղը ՀԿ
«Ոսկե ծիրան» կինոյի զարգացման հիմնադրամ
Վիննեթ Հայաստան Կանանց Ռեսուրս կենտրոնների ցանց
Սոսե Կանանց Հիմնահարցեր ՀԿ
Ունիսոն ՀԿ
Ուրբան կայուն զարգացման հիմնադրամ
Ռեստարտ ուսանողական-քաղաքացիական հիմնադրամ
Սինեմարթ ԵՀԿ
Սոցիալական արդարություն ՀԿ
Սոցիալական և երիտասարդական աշխատողներ
Սոցիոսկոպ ՀԿ
Սպառողների խորհրդատվության կենտրոն ՀԿ
Տնտեսական իրավունքի կենտրոն ՀԿ
ՏՐՏՈՒ մշակութային ՀԿ
Քաղաքական և տնտեսական ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոն
Քաղաքականության հետազոտական կենտրոն
Քաղաքացիական Երիտասարդական Կենտրոն ՀԿ
Քաղաքական նորարարությունների կենտրոն
Քաղաքացիական Ֆորում
«Քմյունիթի սենթր ֆոր դիվելոփմենթ» տարածաշրջանային համագործակցության ՀԿ
Ֆերմերային Շարժում ՀԿ

2020 թ. սեպտեմբերի 27-ին Ադրբեջանի բռնապետական ռեժիմը ծանր հրետանու, տանկերի և հրթիռների գործադրմամբ նախաձեռնեց լայնածավալ հարձակում Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի) շփման գծի ողջ երկայնքով:

Ռմբակոծվում են Արցախի քաղաքներն ու գյուղերը, այդ թվում Ստեփանակերտը, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության սահմանը Վարդենիս քաղաքի ուղղությամբ։ Ադրբեջանը հստակ թիրախավորում է քաղաքացիական բնակչությանը՝ կոպտորեն խախտելով միջազգային մարդասիրական իրավունքը և բացարձակ անտեսելով ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի հրադադարի կոչը՝ պայմանավորված Կովիդ-19 համավարակով։

Արցախում (Լեռնային Ղարաբաղում) զինծառայողների և քաղաքացիական անձանց շրջանում արդեն հարյուրից ավելի վիրավոր և տասնյակ զոհեր կա, այդ թվում առնվազն մեկ երեխա։

Այս հարձակումն աննախադեպ է իր ծավալով և ռազմական տեխնիկայի ներգրավման տեսանկյունից։ Կան հստակ ապացույցներ, որ գործողություններն իրականացվում են Թուրքիայի ռեժիմի բացահայտ աջակցությամբ։

Մենք վստահ ենք, որ եթե միջազգային հանրությունը ժամանակին և պատշաճ կերպով չարձագանքի, ռազմական գործողությունները կարող են ընդլայնվել տարածաշրջանում հակամարտության գոտուց այն կողմ, ինչը կհանգեցնի հումանիտար ճգնաժամի, որն ավելի կսրվի կորոնավիրուսի համավարակի բռնկումների հետ կապված իրավիճակի պատճառով:

Մենք հաստատակամ ենք աջակցելու բոլոր ջանքերին՝ ուղղված տարածաշրջանում մարդու իրավունքների, խաղաղության և անվտանգության պահպանման դեմ ուղղված բոլոր մարտահրավերների դիմագրավմանը։

Հայաստանի քաղաքացիական հասարակությունը խստորեն դատապարտում է Ադրբեջանի ռեժիմի սանձազերծած ագրեսիան և դիմում է միջազգային հանրությանը, միջազգային կազմակերպություններին` ՄԱԿ-ին, Եվրախորհրդին, Եվրամիությանը, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներին` շտապ և արդյունավետ միջոցներ ձեռնարկել Ադրբեջանի ռեժիմի ագրեսիան դադարեցնելու և հակամարտության խաղաղ լուծման համար ճանապարհ գտնելու ուղղությամբ բանակցությունները վերսկսելու համար:

Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակ

Իրազեկ քաղաքացիների միավորում

Թրանսփարենսի ինթերնեշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոն

Ժուռնալիստների Ասպարեզ ակումբ

Բաց հասարակության հիմնադրամներ - Հայաստան

«Երիտասարդական ավանգարդ» ՀԿ

«Սինեմարթ» ԵՀԿ

Հանուն հավասար իրավունքների ՀԿ

Համայնքային համախմբման և աջակցության կենտրոն ՀԿ

ՀԱՅ ՁՄԵՌ ՊԱՊ բարեգործական հիմնադրամ

Փինք իրավապաշտպան ՀԿ

Հելսինկյան Ասոցիացիա իրավապաշտպան ՀԿ

«Վելես» իրավապաշտպան ՀԿ

Կանանց իրավունքների տուն

Իրավունքների պաշտպանություն առանց սահմանների ՀԿ

Հանրային լրագրության ակումբ

Միջազգային և անվտանգության հարցերի հայկական ինստիտուտ (ՄԱՀՀԻ)

Հայ առաջադեմ երիտասարդություն ՀԿ

Նոր Սերունդ Մարդասիրական ՀԿ

Խաղաղության երկխոսություն

Քալրֆուլ Հաուս սոցիալ-մշակութային և իրավապաշտպան ՀԿ

Հայկական երիտասարդական լիգա ՀԿ

«Իրավունքի ուժ» իրավապաշտպան հկ

«Տաթևիկ» ՀԿ

Սպիտակի Հելսինկյան խումբ իրավապաշտպան ՀԿ

Կանանց աջակցման կենտրոն ՀԿ

Երիտասարդ Տավուշ ՀԿ

Երեխայի և ընտանիքի զարգացման Կենտրոն բարեգործական ՀԿ

Հայաստանի սոցիալական աշխատողների ասոցիացիա

«Կանանց հզորացման ռեսուրս կենտրոն» ՀԿ

Մարտունու կանանց համայնքային խորհուրդ հկ

Սպառողների աջակցման կենտրոն ՀԿ

Տարածաշրջանային մոնիտորինգային և գնահատման կենտրոն ՀԿ

ՕքսԵՋեն հիմնադրամ

" Սոսե Կանանց Հիմնահարցեր" ՀԿ

Շամս մարդասիրական ՀԿ

Մարտունու համայնքային զարգացման կենտրոն ՀԿ

«Դու մենակ չես» կանանց աջակցման ՀԿ

«Տնտեսական իրավունքի կենտրոն» ՀԿ

Ռեստարտ

Կանանց Ռեսուրսային Կենտրոն

«Դալմա-Սոնա» Հիմնադրամ

Տնտեսական իրավունքի կենտրոն ՀԿ

Առաքելություն Օգնության և Զարգացման ՀԿ

Ճանապարհային երթևեկության անվտանգություն և վերահսկողություն

Անվտանգ երթևեկություն ՀԿ

Թումանյան փաստաբանական գրասենյակ

«Խազեր» էկոլոգամշակութային ՀԿ

«Ուրբան» կայուն զարգացման հիմնադրամ

Մարդու իրավունքների հետազոտությունների կենտրոն

«Հաշմանդամություն և ներառական զարգացում» ՀԿ

«Փոքրիկ Իշխան» կրթահամալիր

Իրավունքի զարգացման կենտրոն ՀԿ

Քաղաքացիական զարգացման և համագործակցության հիմնադրամ

«Ոսկե ծիրան» կինոյի զարգացման հիմնադրամ

Քայլ առաջ ՀԿ

«Հանրային իրազեկման և մոնիտորինգի կենտրոն» ՀԿ

Խտրականության դեմ պայքարի և հանուն հավասարության կոալիցիա

Սոցիալական արդարություն ՀԿ

Սորս հիմնադրամ

«Ուղի դեպի» մշակութային բարեգործական ՀԿ

Սպառողների խորհրդատվության կենտրոն ՀԿ

Առողջապահության քաղաքականության և նորարարության կենտրոն ՀԿ

Իրական Աշխարհ, Իրական Մարդիկ ՀԿ

«Բազմազանություն» սոցիալ-մշակութային, մարդասիրական ՀԿ

Կանանց Ներուժի Զարգացման Կենտրոն ՀԿ

Ունիսոն ՀԿ

Վարորդի ընկեր

«ԼԱՄՊ» հիմնադրամ

«Արծվաբույն Զեյթուն» հայրենակցական միություն

ԷկոԼուր տեղեկատվական ՀԿ

«Սի-Փի-Այ» մարդու իրավունքների հայկական կենտրոն

Իրավունքի Եվրոպա միավորում

«Մենք Կարող ենք» մտավոր խնդիրներ ունեցող երիտասարդների, երեխաների և նրանց ընտանիքի անդամների շահերի պաշտպանության ՀԿ

Աստղացոլք ՀԿ

«Հայաստանի անտառներ» ՀԿ

Լռության ձայն

«Գոյ» բնապահպանա-իրավական հկ

«Յանուս» իրավական հկ

ՏԺԳ հիմնադրամ

«Լիարժեք կյանք» ՀԿ

«Աուդիո-Վիզուալ լրագրողների ասոցիացիա» ՀԿ

«ՍԿԱՐՊ »ներառական առողջական կենտրոն ՀԿ

Ընտանիք և համայնք

Հասարակություն առանց բռնության

Աշխատանք և հայրենիք տարածքային զարգացման ՀԿ

Իրավունքի զարգացման և պաշտպանության հիմնադրամ

Տեղեկատվական համակարգերի զարգացման և վերապատրաստման կենտրոն

«Արմավիրի զարգացման կենտրոն» ՀԿ

Ինֆորմացիայի ազատության կենտրոն

«Հույսի Մեծամոր» ՀԿ

«ՏԱՆԻՔ» ՀԿ

Հանրային քաղաքականության հետազոտությունների ազգային կենտրոն ՀԿ

«Կանանց Ֆորում» ՀԿ

«ԲԼԵՋԱՆ» բնապահպանական, սոցիալական, բիզնեսի աջակցության ՀԿ

«Սատար» Հաշմանդամների ՀԿ

«ԱՍՏՂԻԿ» Հաշմանդամ երեխաների Ծնողների Ասոցիացիա” հկ

ՓՐԿՈՒԹՅՈՒՆ հաշմանդամ երեխաների և երիտասարդների կենտրոն-ՀԿ

Վորլդ Վիժն Հայաստան

Կանանց իրավունքների կենտրոն ՀԿ

ՓՐԿՈՒԹՅՈՒՆ հաշմանդամ երեխաների և երիտսարդների կենտրոն

Կանանց իրավունքների կենտրոն ՀԿ

ԱԼԻՔ ՄԵԴԻԱ ՀԱՅԱՍՏԱՆ

Ազգային ջրային համագործակցություն

Խոսքի և մամուլի ազատության քաղաքացիական հասարակության զարգացման կենտրոն

«Գործընկերություն և ուսուցում» ՀԿ

«Համայնքը և երիտասարդները» երիտասարդական, խորհրդատվական ՀԿ

«Շիրակի ուսւոցիչների միություն» գիտակրթական կենտրոն ՀԿ

Գլոբալիզացիայի և տարածաշրջանային համագործակցության վերլուծական կենտրոն

Երիտասարդները հանուն Արարատի քաղաքացիական֊կրթական ՀԿ

Երեխաների պաշտպանության ցանց

Ներկայացնում ենք որոշ հատվածներ «Գենդերը հայ մշակույթում» դասընթացի մոդուլից Հասմիկ Գևորգյանի (ԵՊՀ սոցիոլոգիայի ամբիոնի պրոֆեսոր, գենդերային ուսումնասիրությունների փորձգետ) հեղինակությամբ։                                                                                                                                                                                                                                Նյութը մշակվել է Հասարակություն առանց բռնության ՀԿ-ն կողմից իրականցվող Հայաստանում հասանելի և կայուն գենդերային կրթության հաստատում ծրագրի շրջանակներում «Քվիննա թիլ Քվիննա» հիմնադրամի ֆինանսական աջակցությամբ։

                                                                                                     

«Գենդեր» հասկացությունը ըմբռնվում է հայ հասարակության կողմից որպես արևմտյան ներմուծում մեր բառապաշարում, որպես արտաքին՝ ուրեմն օտար մի հասկացություն, որն ըստ էության վտանգում է մեր մշակույթային, «ազգային» նորմատիվ համակարգը և ավանդույթները։ Հայ մշակութային գոհարների գրաքննադատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ըմբռնելու այն փաստը, որ գենդերային հավասարության, գենդերային փոխհարաբերությունների, աշխատանքի գենդերային բաժանման հարցերին անրադարձել են շատ վաղուց։ Ինչևէ այսօր էլ նրանք չեն կորցրել կարևորությունը, իսկ շատ դեպքերում գենդերային փոխհարաբերությունների տիրույթում ընկած մեր ավանդականը ավելի առաջադեմ  երանգներ է ունեցել, քան մերօրյան։ 

«Անահիտ» հեքիաթում Ղազարոս Աղայանը կարողացել է ներկայացնել գենդերային փոխհարաբերություններում էգալիտար մոդելի գործունակությունը: Այստեղ միաձուլվում են դրվագներ, որոնք վերաբերում են գենդերային մեթոդաբանության մեջ քննարկման դրված գրեթե բոլոր թեմաներին: Ստորև ներկայացածված դիպաշարային օրինակները շատ դեպքերում գործողությունների և գենդերային դերաբաժանումների միջոցով արտահայտում են ոչ միայն թեմաների միահյուսվածություն, այլև վառ ապացույց են երկչափանի կեցության համակապվածության:

Օրինակներ`

«Հավասարություն»

«Հացիկ գյուղում թե՛ տղերքը, թե՛ աղջկերքը այնպես սրամիտ, այնպես գեղեցիկ են, որ եթե տեսնես, կմնաս հիացած»: 

«Ուժեղ և թույլ սեռեր»

«Վաղինակը պարզել էր, որ գյուղի ծերերը Անահիտին են դիմում խորհրդի համար, նրան անվանում են «Անտառի թագուհի»: Իր հոր նախիրից երբ մի ապրանք է կորչում, նա իսկույն մի կրակոտ ձի հեծած սար ու ձոր է ընկնում, գտնում բերում է»:

*

«Անահիտը, ձախ ձեռքին վահանը, հանեց սուրը և պահանջեց բացել այդ տարտարոսի դռները: Թեժ կռվի ժամանակ սաղավարտն ընկավ Անահիտի գլխից և երկայն մազերը փռվեցին ուսերին: Դա ավելի սարսափ ձգեց ամբոխի վրա»:

«Աշխատանքի գենդերային բաժանում»

«Մեկ տարվա մեջ Վաչագանը դիպակ գործել սովորեց, մի բաճկոնացու գործեց և ուղարկեց Անահիտին ընծա»:

«Առաջնորդություն» 

«Մի օր Անահիտը խորհուրդ է տալիս, որ Վաչագանը առաջվա պես ծպտված գնա ժողովրդի մեջ` նրանց վիճակին ծանոթանալու, իսկ ինքը այդ ընթացքում կկառավարի երկիրը»:

*

«Անահիտ թագուհին, որ Վաչագանի բացակայության ժամանակ լավ կառավարում էր երկիրը, շուտով քրմի միջոցով ստանում է դիպակը, որի վրա ծածկագրված էր Վաչագանի գտնվելու տեղը»:

*

«Թագուհին անմիջապես հնչեցրեց պատերազմական փողերը, ոտքից գլուխ սպառազինվեց: Նրան միացան նաև օրիորդներն ու տիկինները, որոնք նույնպես զրահավորվեցին ու ձի նստած շրջապատեցին թագուհուն, որպեսզի գնան թագավորին փրկելու: Անահիտը հրամաններ արձակեց, կարգավորեց այրուձին ու ասպանդակեց ձին»:

«Ավանդույթներ»

«Հայրն էլ նրան հանգիստ չէր տալիս և տարբեր հարսնացուներ էր առաջարկում շաբաթը մի քանի անգամ: Հոր պարտադրանքներից ազատ լինելու համար Վաչագանը իրեն տվեց որսորդության»:

«Նորամուծություններ»

«Թագավորն ու թագուհին տեսան, որ չեն կարողանում փոխել Վաչագանին, խորհուրդ արին և որոշեցին ընդունել նրա որոշումը»:

*

«Այսօրվա ծառաների տերը վաղը կարող է ինքը ծառա լինել: Ամեն մարդ արհեստ պիտի իմանա, - կտրուկ պատասխանում է Անահիտը և հարսնախոսության եկածներին իրենց նվերներով հետ դարձնում»:

*

«Անահիտը մեր գետերը ծածկեց լաստերով, մեր ծովերն ու լճերը` նավերով ու նավակներով: Նա մեր դաշտերը ողողեց ջրանցքներով ու առուներով, մեր քաղաքներն ու գյուղերը` սառն աղբյուրներով: Նա մեր սայլերին հարթ ճանապարհներ տվավ, մեր գութաններին` ընդարձակ երկիր: Նա կործանեց դժոխքը և մեր աշխարհը շինեց մի եդեմական դրախտ»:

 

 

 

 

 

Ներկայացնում ենք որոշ հատվածներ «Գենդերը հայ մշակույթում» դասընթացի մոդուլից Հասմիկ Գևորգյանի (ԵՊՀ սոցիոլոգիայի ամբիոնի պրոֆեսոր, գենդերային ուսումնասիրությունների փորձգետ) հեղինակությամբ։                                                                                                                                                                                                                                Նյութը մշակվել է Հասարակություն առանց բռնության ՀԿ-ն կողմից իրականցվող Հայաստանում հասանելի և կայուն գենդերային կրթության հաստատում ծրագրի շրջանակներում «Քվիննա թիլ Քվիննա» հիմնադրամի ֆինանսական աջակցությամբ։

 

Մխիթար Գոշի «Դատաստանագիրքը» հիմնված է եղել 4-րդ դարից գործող և աստիճանաբար կարգավորվող օրենսդրության և ավանդույթների վրա, որոնք օրենքի տեսք էին ստացել։  «Դատաստանագրքի» օրենքներում հետաքրիքր է արտացոլված գենդերային փոխհարաբերությունների կարգավորումը. ընտանիքի ղեկավար էր համարվում ամուսինը, սակայն թե´ կնոջ և թե´ ամուսնու համար պարտականությունները կանոնակարգված են: Ըստ «Դատաստանագրքի»` ամուսինը պարտավոր է հարգել կնոջը, լինել մարդկային նրա հանդեպ, հիվանդության ժամանակ հոգ տանել նրա մասին, վճարել բուժման ծախսերը, նաև պահպանել ամուսնական հավատարմություն: Ամուսինը ոչ միայն իրավունք չուներ կոպիտ լինել կամ ֆիզիկական ուժ գործածել կնոջ հանդեպ, այլ նման վարքի համար նա կարող էր  ենթարկվել դատական պատասխանատվության:

Ամուսնական փոխհարաբերություններում համեմատական իրավահավասարությունը պայմանավորված էր սեփականության բաշխմամբ, այսինքն` իր արմատներում ուներ տնտեսական հիմք: Գոշի «Դատաստանագրքում» հստակ նշված է, որ ամուսինների մինչամուսնական սեփականությունը ամուսնության ընթացքում պահպանվում էր: Ամուսնանալիս կինն ունենում էր նյութական միջոցներ, ինչն ապահովում էր նրա իրավունքների երաշխիքը: Կնոջ սեփականությունը կազմվում էր օժիտից (պռույգից) և թե´ մինչ ամուսնությունը, թե´ ամուսնությունից հետո ամուսնուց ու նրա բարեկամներից ստացած նվերներից: Կնոջ ունեցվածքը կառավարում էր ամուսինը, բայց այն երբեք չէր միաձուլվում իր ունեցվածքին: Կնոջ սեփականության շրջանառությունից ստացված եկամուտը փոխանցվում էր հենց իրեն: Բացառություն էր կազմում այն մասը, որը ներդրված աշխատանքի համար տրամադրվում էր ամուսնուն:

Հետաքրքիր փաստեր են նշված Լեհաստանի հայկական մեծ համայնք ունեցող Կամենեց-Պոդոլսկ քաղաքի դատական արձանագրություններում: Ավելի քան երեսուն արձանագրություններում հայցողները կանայք էին: Այստեղ կարելի է հանդիպել կանանց, որոնք պարտատեր են և պարտատու: Ընդ որում` կարևոր փաստ է հանդիսանում այն, որ մայրը և աղջիկը  առանձին-առանձին` ոչ ընտանեկան բյուջեից, ինքնուրույն կարող էին պարտքով գումարներ հատկացնել: Կարելի է տեսնել նաև կանանց, ովքեր զբաղվում էին անօրինական առևտրով, մասնավորապես` գինու և մանվածքի, կանանց, ովքեր իրենց ամուսինների և եղբայրների պարտապանների դեմ գործ էին հարուցում: Քիչ չէին նաև այնպիսի կանայք, ովքեր կարող էին որոշում կայացնել ժառանգության իրավունքը փոխանցելու մասին: Կինը կարող էր նաև երաշխավորել կալանավորին բանտից ազատելու համար:

Շատ կարևոր է նշել, որ ո´չ Գոշի «Դատաստանագրքում», ո´չ էլ օրենքների իրականացման մակարդակով տարբերություն չէր դրվում տղամարդկանց և կանանց  իրավունքների միջև, մի խոսքով հավասարությունը իրավականորեն ապահովվում էր:

Գենդերային հավասարության իրագործումը , ինչպես արժեք այնպես էլ նպատակ, առանցքային ժողովրդավար հասարակության հաստատման գործընթացում։ Հետամուտ լինելով այս գաղափարի  կենսագործմանը` 2010 թ․-ին Հասարակություն առանց բռնության ՀԿ-ը Հուլիսի 27-ը հռչակեց       Գենդերային հավասարության օր։            

 Այդ պահից ի վեր՝ ամեն տարի այս օրը կազմակերպությունն իրականացնում է լայնածավալ  միջոցառումներ՝ նպատակ ունենալով հասարակության ուշադրությունը սևեռել գենդերային  հիմնահարցերի վրա, կրթել, իրազեկել և ձգտել ձևավորել այնպիսի հասարակություն, որտեղ գենդերային կարծրատիպերը, բռնությունը և դրա հիմքով խտրականությունն այլևս տեղ չունեն, որտեղ բոլորը ունեն հավասար իրավունքներ։

Գենդերային հավասարության օրվա հռչակումից 10 տարի անց, շարունակեցինք նշել այն`  «Գենդերային հավասարությունը կրթության միջոցով» թեմատիկ ուղղվածությամբ։ 

Կախված համաճարակային իրավիճակից՝ Հուլիսի 27-ին նվիրված բոլոր միջոցառումները կայացան բացառապես առցանց հարթակներում։

Հրապարակեցինք հետաքրքիր տեղեկություններ և խոհեր Հուլիսի 27-ի պատմության, առանձնահատկության, հասարակական ընկալումների և նպատակների վերաբերյալ։   Ներկայացրեցինք տարբեր երկրներում կարևորվող ազգային օրերի մասին։

Հուլիսի 21-ը դարձավ ինքնակրթության լավագույն հնարավորություններից․ անցկացվեց «Գենդերային դիսկուրս․ կարծրատիպեր, մշակույթ, մեդիա» վեբինարը ոլորտում առաջատար փորձագետներ՝ Աննա Արուճյանի (Օքսֆորդի համալսարանի հետազոտող, ՀԱԲ ՀԿ համահիմնադիր), Հասմիկ Գևորգյանի (ԵՊՀ սոցիոլոգիայի ամբիոնի պրոֆեսոր, գենդերային ուսումնասիրությունների փորաձգետ) և Անի Կոջոյանի (ԵՊՀ դասախոս, կրթության և գենդերային հարցերով փորձագետ) զրույց-դասախոսությամբ և վեբինարի մասնակիցների ակտիվ քննարկումներով։ 

Գենդերային հավասարության օրվան նվիրված միջոցառումների շարքը ամփոփվեց Հուլիսի 27-ին «Գենդերային հավասարությունը կրթության միջոցով» թեմայով առցանց քննարկմամբ։ Քննարկման մասնակիցներն էին՝ Մարիա Կարապետյանը (ՀՀ ԱԺ Իմ Քայլը խմբակցության պատգամավոր), Նվարդ Մանասյանը (UNICEF, գենդերային հավասարության ծրագրի պատասխանատու, փորձագետ), Աննա Արուճյանը (ՀԱԲ ՀԿ համահիմնադիր, Օքսֆորդի համալսարանի գենդերային ուսումնասիրությունների հետազոտող),Անի Կոջոյանը (ԵՊՀ դասախոս, կրթության և գենդերային ուսումնասիրությունների փորձագետ) ։ Քննարկումը վարեց Արշալույս Մղդեսյանը։ Ուրախությամբ ենք նշում, որ այս խիստ արդիական ու կարևոր թեման լայն տարածում գտավ գրանցելով՝ 35.000-ից ավելի դիտումներ։

Շնորհակալ ենք բոլոր մասնակիցներին, բանախոսներին, կազմակերպություններին և մեր գործընկերներին օրվա արժեքները մեզ հետ կիսելու և բարձրաձայնելու համար։ 

Էջ 1, 4-ից

"Take Action" ծրագրի լրաթերթ

  Take action («Գործիր») կանանց քաղաքական ակումբը ձևավորվել է 2019թ -ին։ Ծրագրի հիմնական նպատակն էր խորացնել ակումբի անդամ երիտասարդ կանանց և աղջիկների գիտելիքները քաղաքականության մեջ և խթանել նրանց մասնակցությունը հայաստանյան  հասարակական և քաղաքական դաշտում։

Մեկ տարվա ընթացքում կազմակերպվել են տեսական և գործնական դասընթացներ, հանրային քննարկումներ, հանդիպումներ հայտնի կին քաղաքական գործիչների հետ, ուսումնական այցեր տեղական ինքնակառավարման մարմիններ, Ազգային ժողով, Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարություն։

Ծրագիրը իրականցվել է Հայաստանում ԱՄՆ-ի դեսպանատան Ժողովրդավարության հանձնաժողովի փոքր դրամաշնորհների ծրագրի շրջանակներում։

 

 

 

Attachments:
Download this file (Project Newsletter.pdf)Ծրագրի լրաթերթ[ ]8700 kB

Search

Follow us (AM)

Coming Events (AM)

No events found

© 2001-2016 Society Without Violence. All Rights Reserved.